TCK Madde 120 Kapsamında Haksız Arama Suçu
Türk Ceza Kanunu'nun 120. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. Bu düzenleme ile kamu görevlilerinin kişilerin üstünde veya eşyasında yapacakları arama işlemlerinin hukuka uygun olması koşulu aranmıştır. Aramanın bir kimsenin üstüne veya eşyasına yönelik olarak gerçekleştirilmesi ve fiilin hukuka aykırı bulunması suçun oluşumu açısından temel şarttır.
Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği ve Haksız Arama
Ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi TCK Madde 20 kapsamında düzenlenmiştir. Maddeye göre ceza sorumluluğu şahsidir ve kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Haksız arama suçu bakımından da bu ilke geçerlidir; hukuka aykırı arama fiilini bizzat gerçekleştiren kamu görevlisi kendi eyleminden sorumludur. Ayrıca tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz, fakat suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklı tutulmuştur.
Suçun Manevi Unsuru Olarak Kast ve Olası Kast
TCK Madde 21 uyarınca suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Haksız arama suçunun işlenebilmesi için kamu görevlisinin arama fiilini bilerek ve isteyerek yapması gerekir. Kişinin suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi halinde olası kast mevcuttur. Olası kast durumunda, temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir. Varsayımsal örnek: Bir kamu görevlisi, yetki sınırlarını aşabileceğini öngörmesine rağmen mevzuata aykırı şekilde bir kimsenin eşyasını ararsa olası kast hükümleri değerlendirilebilir.
Sık sorulan sorular
Haksız arama suçunu kimler işleyebilir?
TCK Madde 120 gereğince bu suçun faili hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisidir.
Tüzel kişiler hakkında haksız arama suçu nedeniyle ceza yaptırımı uygulanabilir mi?
TCK Madde 20 uyarınca tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz; ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır.
Resmî kaynaklar
- Türk Ceza Kanunu (5237 sayılı), madde 20
- Türk Ceza Kanunu (5237 sayılı), madde 21
- Türk Ceza Kanunu (5237 sayılı), madde 120
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme gerekir.