Danıştay 8. Daire: Ödeme Vadesi Gelmeden Kaldırılan Yükümlülük Nedeniyle İdari Para Cezası Uygulanamaz

Karar incelemesi

Uyuşmazlık ve istem

Uyuşmazlık konusu olay; davacı şirkete ait maden ruhsat sahası için 2015 yılına ait çevre ile uyum teminatının yasal süresi içinde ödenmediğinden bahisle Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından tesis edilen idari para cezasının iptali istemine ilişkindir. Davacı taraf, mevzuat değişikliği ile teminat uygulamasının kaldırıldığını, bu hususta herhangi bir geçiş hükmüne yer verilmediğini ve ödenmeyen teminat gerekçe gösterilerek ceza verilemeyeceğini iddia etmektedir. İlk derece mahkemesi ve istinaf incelemesini yapan daire ise söz konusu teminatın ruhsat ve işletme izninin varlığına bağlı olarak 01.01.2015 tarihi itibarıyla tahakkuk ettiği ve Haziran ayı sonuna kadar ödenmesinin zorunlu olduğu gerekçesiyle davanın reddine hükmetmiştir. Temyiz merciince incelenen temel hukuki mesele, tahakkuk etmiş görünse bile ödeme vadesi dolmadan kanunen kaldırılan bir mali yükümlülüğün idari yaptırıma dayanak oluşturup oluşturmayacağıdır.

Mahkemenin gerekçesi

Danıştay 8. Dairesi tarafından yapılan temyiz incelemesinde; Maden Kanunu'nda 18/02/2015 tarihinde yürürlüğe giren kanuni değişiklik ile eski teminat ve harç uygulamasının tamamen kaldırıldığı ve yerine ruhsat bedeli sistemine geçildiği tespit edilmiştir. Düzenlemenin yürürlük tarihi itibarıyla, dava konusu 2015 yılı çevre ile uyum teminatının mevzuata göre ödeme vadesi olan Haziran ayı sonunun henüz gelmediği açıktır. Cezalandırma yetkisinin idare tarafından kullanılabilmesi için yaptırıma konu fiilin açıkça kanunda ceza yaptırımı olarak karşılık bulması gerekmektedir. Tahakkuk anı yılın başı olarak nitelendirilse dahi, mükellefin muaccel hale gelen borcunu ödeme zorunluluğu vadede doğmaktadır. Vade gelmeden önce yasal düzenleme ile ortadan kaldırılmış bir yükümlülüğün yerine getirilmediğinden hareketle idari para cezası kesilmesi kanunilik ilkesine ve hukuka aykırılık teşkil etmektedir. Bu nedenle lehe olan kanun değişikliği dikkate alınmadan verilen mahkeme kararı isabetsiz bulunmuştur.

Kararın açıkladığı hukuki ayrım

İdari yaptırımlarda kanunilik ilkesi gereğince, cezalandırılacak fiilin unsurları ve bunun hukuki yaptırımı kanunla duraksamaya yer vermeyecek şekilde düzenlenmelidir. Bir idari mali yükümlülüğün yılın başında tahakkuk etmiş sayılması, onun hukuken muaccel ve ifa edilebilir olduğu anlamına gelmez; yükümlülüğün ihlalinden bahsedilebilmesi için ödeme zamanının da geçmesi zorunludur. Ödeme vadesi dolmadan önce ilgili mali yükümlülüğü ilga eden bir mevzuat değişikliği gerçekleşmişse, yürürlükten kalkan bir kurala dayanılarak ceza tesis edilemez. İdare, kanunla kaldırılan ve vadesi dolmamış mükellefiyetler nedeniyle geçmişe dönük ceza verme yetkisini kaybeder.

Kararın sonucu

Açıklanan nedenlerle, davacının temyiz isteminin kabulüne ve temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. Dosya, bozma gerekçeleri doğrultusunda yeniden bir karar verilmek üzere kararı veren Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmiştir.

Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,

Bu yayın, 02.04.2024 tarihli kararın kaynak metnine dayanan bir incelemedir. Kararın kesinleştiği veya aynı sonucun başka uyuşmazlıklarda uygulanacağı varsayılmamıştır. Güncel mevzuat ve somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.