Oturma hakkı, diğer adıyla sükna hakkı, kişiye başkasına ait bir taşınmazda konut olarak oturma yetkisi verir. Bu hak, taşınmaz mülkiyetiyle ilgili sınırlı ayni haklardan biridir ve sadece oturmaya elverişli taşınmazlar üzerinde tesis edilebilir. Oturma hakkı, sahibine yalnızca konut olarak kullanma yetkisi tanır; devredilemez ve mirasçılara geçmez. Günümüzde aile içi anlaşmazlıklar, miras paylaşımı veya boşanma gibi durumlarda oturma hakkı sıkça gündeme gelir. Bu yazıda, oturma hakkının tanımı, nasıl kurulduğu, kapsamı ve sona erme şekilleri ile Yargıtay kararları ışığında uygulamadaki önemine değinilecektir. Okuyucular, günlük yaşamda karşılaşılabilecek örneklerle konunun pratik yönlerini de göreceklerdir.

Oturma Hakkının Tanımı ve Kurulma Yöntemleri

Oturma hakkı, Türk Medeni Kanunu’na göre başkasına ait bir taşınmazda konut olarak oturma yetkisi sağlayan sınırlı ayni haktır. Bu hak, intifa hakkının bir türü olarak kabul edilir ve sadece taşınmazlar üzerinde kurulabilir. Menkuller veya başka haklar üzerinde oturma hakkı tesis edilemez. Oturma hakkı başkasına devredilemez ve miras yoluyla geçmez. Oturma hakkı üç farklı şekilde kurulabilir:

– Sözleşme ile: Taraflar arasında yapılan resmi bir sözleşme ile ve tapuya tescil edilerek kurulur. Örneğin, bir baba kızına ait evinde ölene kadar oturma hakkı tanıyabilir. Bu durumda tapuda resmi senet düzenlenir.
– Tek taraflı hukuki işlemle: Mirasbırakan, vasiyetnameyle bir yakınına oturma hakkı bırakabilir. Bu durumda hak, vasiyetnamenin açılması ve tapuya tescil edilmesiyle doğar.
– Mahkeme kararıyla: Boşanma protokolü veya aile mahkemesi kararıyla da oturma hakkı kurulabilir. Örneğin, boşanma sonrası eşlerden biri lehine mahkemece oturma hakkı tanınabilir.

Günlük hayatta, yaşlı bir kişinin kendi evini oğluna devretmesi ve kendisi için ömür boyu oturma hakkı tesis ettirmesi sıkça rastlanan bir örnektir. Bu şekilde kişi, evin sahibi değişse bile orada yaşamaya devam edebilir. Oturma hakkı yalnızca hak sahibine tanındığı için, bu kişi hakkını başkasına devredemez veya kiraya veremez.

Oturma Hakkının Kapsamı, Özellikleri ve Sona Erme Halleri

Oturma hakkı, hak sahibine yalnızca konut olarak kullanma yetkisi tanır. Hak sahibi, ailesi ve ev halkıyla birlikte oturabilir; ancak hak yalnızca şahsa özgülenmişse, sadece kendisi yararlanır. Binanın bir bölümü üzerinde oturma hakkı kurulmuşsa, ortak alanlar birlikte kullanılır. Örneğin, üç odalı bir evde bir odanın oturma hakkı başka birine verildiğinde, mutfak ve banyo gibi ortak alanlar da paylaşılır.

Oturma hakkı devredilemez ve mirasçılara geçmez. Hak sahibi, hakkın konusu olan yeri üçüncü kişilere kiraya veremez. Eğer oturma hakkı sahibi vefat ederse, hak sona erer. Hak sahibi, taşınmazın bakımındaki eksikliklerden malikle birlikte müteselsilen sorumludur. Ayrıca, taşınmazdaki ortak kurallara uymak zorundadır. Kat mülkiyetine tabi taşınmazlarda, oturma hakkı sahipleri de kat maliklerine uygulanan kurallara tabidir.

Oturma hakkı şu hallerde sona erer:

1. Konu taşınmazın yok olması (örneğin, bina yıkılırsa).
2. Süreli olarak kurulmuşsa sürenin dolması.
3. Kamulaştırma halinde, taşınmazın el değiştirmesi.
4. Mahkeme kararıyla hakkın terkin edilmesi.
5. Taşınmazın cebri icra ile satılması (önceki rehin varsa).
6. Hak sahibinin ölümü.
7. Hak sahibinin rızasıyla terkin.

Pratik bir örnek olarak, yaşlı bir kadın oğluna evini devrederken kendisine ömür boyu oturma hakkı tanır. Kadın vefat ettiğinde bu hak sona erer ve oğul ev üzerinde tam yetkili olur.

Yargıtay Kararları Işığında Oturma Hakkı Uygulamaları

Yargıtay kararları, oturma hakkının uygulamasında önemli rehberlik sağlar. Özellikle miras ve aile hukuku uyuşmazlıklarında, oturma hakkı talebinde görevli mahkeme konusu öne çıkar. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 2016/17041 E., 2020/5645 K. sayılı kararında, eşlerden birinin ölümü halinde aile konutunun sağ kalan eşe miras payına mahsuben özgülenebileceğine karar verilmiştir. Sağ kalan eş, miras hakkı karşılığında oturma hakkı isteyebilir; haklı sebepler varsa mülkiyet yerine oturma veya intifa hakkı tanınabilir.

Ayrıca, Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2016/11512 E., 2016/12418 K. kararında, ölen eşin kişisel malı üzerinde sağ kalan eş lehine oturma hakkı kurulamayacağı belirtilmiştir. Katılma alacağı, yalnızca edinilmiş mallar için geçerlidir. Miras hukuku kaynaklı taleplerde ise, sulh hukuk mahkemesi görevlidir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 2015/13294 E., 2016/5451 K.).

Günlük hayatta, bir kişi eşini kaybettiğinde aile konutunda oturma hakkı talep edebilir. Mahkeme, miras payı ve haklı sebepleri değerlendirerek bu hakkı tanıyabilir. Yargıtay kararları, bu tür davalarda hangi mahkemenin görevli olduğunu ve özgüleme koşullarını açıkça ortaya koyar. Böylece taraflar haklarını daha bilinçli kullanabilir.

Sonuç: Oturma hakkı, taşınmaz üzerinde kişiye konut olarak oturma yetkisi tanıyan önemli bir ayni haktır. Bu hak, aile içi ilişkilerde, miras paylaşımında ve boşanma gibi durumlarda sıkça gündeme gelir. Yasal düzenlemeler ve Yargıtay kararları, oturma hakkının kapsamı, kurulması ve sona ermesi konusunda açık hükümler içerir. Günlük yaşamda karşılaşılabilecek anlaşmazlıkların çözümünde, oturma hakkı ile ilgili temel bilgilerin bilinmesi tarafların hak kaybı yaşamasını engeller. Uygulamada, hak sahibi ve taşınmaz maliki arasında doğabilecek sorunlarda, ilgili Yargıtay kararları yol gösterici olmaktadır.