5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 190. maddesi, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştıran eylemleri suç olarak düzenler. Bu madde kapsamında, özel yer, donanım veya malzeme sağlamak, kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlemler almak ya da kullanma yöntemleri hakkında bilgi vermek gibi fiiller ağır yaptırımlara tabidir. Uygulamada ise suçun oluşabilmesi için failin özel kastla hareket etmesi ve eylemin gerçekten kolaylaştırıcı nitelikte olması gerekir. Yargıtay kararları, bu suçun kapsamını ve uygulama sınırlarını netleştirmektedir. Özellikle birlikte uyuşturucu kullanımı veya sıradan bir mekânda madde tüketilmesi, her zaman bu suçu oluşturmaz. Suçun unsurlarının varlığı, olayın detaylarına göre yargı mercilerince titizlikle incelenmektedir. Bu yazıda, TCK 190 kapsamında suçun unsurları, uygulamadaki ölçütler ve Yargıtay’ın konuya ilişkin içtihatları ele alınacaktır.

Suçun Unsurları ve Özel Kast

TCK 190’a göre, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için özel yer, donanım ya da malzeme sağlamak, kullananların yakalanmasını zorlaştırmak veya kullanma yöntemleri hakkında bilgi vermek suç olarak düzenlenmiştir. Suçun oluşabilmesi için failin bu eylemleri özel kast ile, yani kullanımı kolaylaştırma amacıyla gerçekleştirmesi gerekir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi 2020/9931 E., 2022/9022 K. sayılı kararında, yalnızca birlikte uyuşturucu kullanmanın bu suçu oluşturmayacağını, özel kastın varlığının aranacağını vurgulamıştır. Aynı şekilde, Yargıtay 20. Ceza Dairesi 2017/3336 E., 2018/1747 K. sayılı kararında, arabada birlikte uyuşturucu kullanılması fiilinin de bu kapsamda suç olarak kabul edilmediği belirtilmiştir. Günlük hayattan örnek vermek gerekirse; bir kişi arkadaşlarıyla birlikte kendi evinde uyuşturucu kullanırsa, sırf bu eylem nedeniyle TCK 190 kapsamında cezalandırılamaz. Ancak, evinde özel bir düzenek kurup başkalarının kullanımını kolaylaştırırsa, bu durumda suç oluşabilir. Suçun manevi unsuru olarak özel kast aranması, uygulamada failin amacının ve eyleminin titizlikle değerlendirilmesini gerektirir.

Yargıtay İçtihatları ve Uygulama Ölçütleri

Yargıtay’ın çeşitli kararları, TCK 190’un uygulamasında hangi fiillerin suç oluşturduğunu netleştirir. Kararlarda, özel yer veya donanım sağlama, kullanma yöntemleri hakkında bilgi verme ya da yakalanmayı zorlaştırıcı önlem alma gibi unsurların somut olarak tespit edilmesi gerektiği vurgulanır. Örneğin, Yargıtay 10. Ceza Dairesi 2013/2680 E., 2018/9869 K. sayılı kararında, evde düzenek kurarak başkalarının uyuşturucu kullanmasına imkân sağlanmasının suçu oluşturacağı belirtilmiştir. Diğer yandan, sadece birlikte madde kullanmak veya sıradan bir yerde kullanıma izin vermek tek başına bu suçu doğurmaz (Yargıtay 20. Ceza Dairesi 2017/3946 E., 2017/5134 K.). Ayrıca, failin uyuşturucu madde temin etmesi veya satması durumunda ise TCK 188 kapsamında değerlendirme yapılması gerektiği, Yargıtay 10. Ceza Dairesi 2017/675 E., 2019/3200 K. kararı ile sabittir. Pratik bir örnek olarak; bir işyerinde patronun çalışanlarıyla birlikte uyuşturucu kullanması, sırf işyerinde gerçekleştiği için TCK 190 kapsamında suç oluşturmaz. Ancak patron, çalışanlarına kullanım için özel bir oda veya düzenek hazırlarsa, bu durumda suçun unsurları oluşabilir. Yargıtay’ın bu yaklaşımları, suçun oluşumunda eylemin niteliği ve failin kastının belirleyici olduğunu göstermektedir.

Özendirme ve Yayın Yoluyla Suçun Kapsamı

TCK 190/2’ye göre, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapanlar da cezalandırılır. Ancak, bu fiilin oluşabilmesi için açık bir özendirme kastının bulunması ve bu kastın somut delillerle desteklenmesi gerekir. Yargıtay 20. Ceza Dairesi 2017/2023 E., 2020/867 K. sayılı kararında, sosyal medya üzerinden yapılan bir paylaşımda özendirme kastının açıkça ortaya konulmadığı durumda, mahkûmiyet için yeterli delil olmadığı belirtilmiştir. Benzer şekilde, failin bir resim veya yazı paylaşması, doğrudan özendirme suçunu oluşturmaz; özendirici kastın ve eylemin açıkça ortaya konulması gerekir. Günlük yaşamdan örnek olarak; bir kişi sosyal medyada uyuşturucu kullanırken çekilmiş bir fotoğrafını paylaşırsa, bu paylaşımın özendirme suçu oluşturup oluşturmadığı, paylaşımın içeriği ve failin kastı dikkate alınarak değerlendirilir. Yalnızca fotoğrafın paylaşılması yeterli olmayıp, özendirici bir mesaj ya da yönlendirme olması aranır. Yargıtay kararları bu noktada, şüpheden sanık yararlanır ilkesinin de altını çizer. Dolayısıyla, özendirme suçunda da somut ve yeterli delil zorunludur.

Sonuç: TCK 190 kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçu, yalnızca belirli koşullar altında oluşur. Failin özel kastla hareket etmesi, somut olarak kolaylaştırıcı bir eylemde bulunması ve bu eylemin delillerle desteklenmesi gerekir. Yargıtay’ın istikrarlı kararları, suçun kapsamını daraltmakta ve uygulamada keyfiliğin önüne geçmektedir. Birlikte uyuşturucu kullanmak ya da sıradan bir mekânda madde tüketmek, çoğu durumda bu suçu oluşturmaz. Özellikle özendirme suçunda ise failin kastı ve eyleminin niteliği dikkatle değerlendirilir. Bu nedenle, TCK 190 kapsamındaki davalarda olayın tüm yönleriyle analiz edilmesi büyük önem taşır.