Danıştay 8. Daire: Maden Kanunu Değişikliği Sürecinde Çevre Uyum Teminatı Cezaları ve İdari Yaptırımlarda Kanunilik İlkesi

Karar incelemesi

Uyuşmazlık ve istem

Dava, davacı şirkete ait maden ruhsat sahasının 2015 yılı çevre ile uyum teminatının süresinde yatırılmadığı ileri sürülerek idarece uygulanan 52.501,00 TL idari para cezası işleminin iptali istemiyle açılmıştır. Davacı taraf, mevzuatta ö ödeme süresi gelmeden önce değişiklik yapıldığını ve ceza uygulanmasının hukuki temelden yoksun olduğunu iddia etmiştir. İlk derece mahkemesi ve istinaf aşamasında ise söz konusu teminatın 01/01/2015 tarihinde tahakkuk ettiği ve yürürlükteki mevzuat uyarınca 2015 yılının Haziran ayının sonuna kadar yatırılması gerektiği gerekçesiyle verilen idari para cezasında hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir. Uyuşmazlık, ödeme vadesi gelmeden önce yürürlüğe giren kanun değişikliklerinin önceki tahakkuklara uygulanıp uygulanamayacağı ve ceza tesisinde kanunilik ilkelerinin sınırları noktasında toplanmaktadır.

Mahkemenin gerekçesi

Danıştay 8. Daire incelemesinde, 3213 sayılı Maden Kanunu'nda 6592 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemenin 18/02/2015 tarihinde yürürlüğe girdiği olgusunu dikkate almıştır. Dava konusu uyuşmazlıkta, 2015 yılı çevre uyum teminatının ödeme zamanı mevzuat gereğince 2015 yılı Haziran ayının sonudur. Yüksek Mahkeme, kanun değişikliğinin yürürlüğe girdiği 18/02/2015 tarihi itibarıyla henüz ödeme süresinin gelmediğini ve dolayısıyla yükümlülüğün muaccel olmadığını tespit etmiştir. Kabahatler Kanunu uyarınca idari yaptırımlarda kanunilik ilkesi hakimdir ve bir fiilin yaptırıma bağlanabilmesi için hem kabahat fiilinin hem de buna uygulanacak müeyyidenin açık yasal dayanağının bulunması şarttır. Kanunda açıkça eski hükümlerin uygulanacağına dair geçici bir düzenleme yer almadığı müddetçe idarece kıyas veya genişletici yorumla ceza verilemeyeceğinden, ödeme süresi gelmemiş yükümlülük nedeniyle tesis edilen yaptırım hukuka aykırı görülerek bölge idare mahkemesi kararı bozulmuştur.

Kararın açıkladığı hukuki ayrım

İdari yaptırımlarda kanunilik ilkesi uyarınca, bir fiile yaptırım uygulanabilmesi için söz konusu cezanın açıkça kanunda gösterilmiş olması gerekir. Kabahat teşkil eden eylemler düzenleyici işlemlerle somutlaştırılabilse dahi yaptırımın şahsiliği ve kanuniliği ilkesi gereği müeyyide ancak kanunla ihdas edilebilir. Tahakkuk etmiş fakat ödeme süresi henüz dolmamış idari yükümlülüklerin devamı sırasında yürürlüğe giren yeni yasal düzenlemelerde, eski idari cezaların uygulanmaya devam edeceğine ilişkin açık bir geçici madde yer almıyorsa, yükümlünün aleyhine olacak şekilde ceza tayin edilemez ve yorum yoluyla ceza ihdas edilemez.

Kararın sonucu

Danıştay 8. Daire, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne karar vermiştir. Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararı bozulmuş ve dosya yeniden bir karar verilmek üzere ilgili mahkemeye gönderilmiştir. Karar 29/02/2024 tarihinde kesin olarak oybirliği ile verilmiştir.

Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak 29/02/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.

Bu yayın, 29.02.2024 tarihli kararın kaynak metnine dayanan bir incelemedir. Kararın kesinleştiği veya aynı sonucun başka uyuşmazlıklarda uygulanacağı varsayılmamıştır. Güncel mevzuat ve somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.