Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 125 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Ancak bu suçun soruşturulması ve kovuşturulması, genel kural olarak mağdurun şikayetine bağlı tutulmuştur. TCK 131. madde, hakaret suçunda şikayet koşulunu ve istisnalarını ayrıntılı şekilde ortaya koyar. Özellikle kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret suçlarında şikayet şartı aranmamaktadır. Ayrıca mağdurun şikayet etmeden önce ölmesi veya suçun ölen kişinin hatırasına karşı işlenmesi durumlarında, şikayet hakkı ölenin yakınlarına tanınmıştır. Yargıtay kararları da, bu koşulların nasıl uygulanacağını ve şikayet hakkının kimler tarafından ne şekilde kullanılabileceğini açıkça göstermektedir. Bu yazıda, TCK 131. madde kapsamında hakaret suçunda soruşturma ve kovuşturma koşullarını, Yargıtay içtihatları ışığında ele alacağız.

Hakaret Suçunda Şikayet Koşulunun Esasları

TCK 131’e göre, hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, mağdurun şikayetine bağlıdır. Ancak kamu görevlisine karşı, görevinden dolayı işlenen hakaret suçlarında şikayet şartı aranmaz. Yani bu durumda Cumhuriyet savcısı, mağdurun şikayeti olmadan da doğrudan soruşturma başlatabilir. Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 2017/6947 sayılı kararında, mağdurun şikayetten vazgeçmesi ve sanığın bunu kabul etmesi halinde, davanın düşürülmesi gerektiği açıkça belirtilmiştir. Şikayet hakkı, mağdurun kişisel bir hakkı olup, mağdurun istemi dışında soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Pratik bir örnek vermek gerekirse, bir kişi sosyal medyada başka bir kişiye hakaret ettiğinde, mağdur şikayetçi olmazsa savcılık doğrudan işlem yapamaz. Ancak hakaret kamu görevlisine görevinden dolayı yapılırsa, şikayet olmasa bile savcılık resen soruşturma başlatabilir. Bu durum, kamu görevlilerinin görevlerini yerine getirirken korunmalarını amaçlar. Ayrıca Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2017/20732 sayılı kararında, mağdurun duruşmada şikayetinden vazgeçtiğini belirtmesi durumunda, sanığın da bu vazgeçmeyi kabul edip etmediğinin sorulması gerektiği vurgulanmıştır.

Mağdurun Ölümü ve Yakınlarının Şikayet Hakkı

TCK 131’in ikinci fıkrasına göre, mağdur şikayet etmeden önce vefat ederse, şikayet hakkı ölenin ikinci dereceye kadar üstsoyu ve altsoyu, eşi veya kardeşleri tarafından kullanılabilir. Aynı şekilde, ölmüş kişinin hatırasına karşı hakaret suçu işlenmişse, yine bu yakınlar şikayetçi olabilir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2010/6623 sayılı kararında, maktulün yakınlarının şikayet hakkının bulunduğu açıkça kabul edilmiştir. Ancak bu hakkın, kanunda sayılan kişiler dışında başkaları tarafından kullanılması mümkün değildir. Pratik bir örnek olarak, bir kişi vefat etmiş birinin anısına sosyal medyada hakaret ettiğinde, ölenin çocukları veya kardeşleri savcılığa başvurarak şikayetçi olabilir. Ancak daha uzak akrabalar ya da arkadaşlar bu hakkı kullanamaz. Yargıtay 2. Ceza Dairesi 2010/28858 sayılı kararında da, şikayet hakkının kimler tarafından kullanılabileceği açıkça gösterilmiştir. Ayrıca, mağdurun şikayetçi olduktan sonra ölmesi halinde, yargılamaya devam edilir ve dava mağdurun ölümü nedeniyle düşmez.

Şikayetten Vazgeçme ve Uzlaştırma Uygulamaları

TCK ve CMK’da, şikayete bağlı suçlarda mağdurun şikayetten vazgeçmesi halinde davanın düşeceği düzenlenmiştir. Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2017/179 sayılı kararında, hüküm kesinleşene kadar şikayetten vazgeçmenin geçerli olduğu ve davanın düşürülmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, hakaret suçu uzlaştırma kapsamına alınmıştır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2018/4744 sayılı kararında, uzlaştırma teklifinin usulüne uygun yapılmaması durumunda, yargılamaya devam edilmesinin hatalı olduğuna dikkat çekilmiştir. Uzlaştırma teklifinin, sanık veya mağdura telefon, e-posta gibi araçlarla ulaşılamazsa, resmi tebligat yoluyla yapılması gerekmektedir. Pratikte, iki komşu arasında hakaret iddiası varsa ve mağdur şikayetinden vazgeçerse, sanık da bunu kabul ederse dava düşer. Uzlaştırma teklifleri ise doğru yöntemlerle yapılmazsa, yargılamada usul hatası ortaya çıkar ve karar bozulabilir. Bu nedenle, hem şikayetten vazgeçme hem de uzlaştırma işlemlerinde yasal prosedürlerin eksiksiz uygulanması büyük önem taşır.

Sonuç: TCK 131, hakaret suçunda soruşturma ve kovuşturma koşullarını ayrıntılı olarak düzenler. Şikayet şartı, mağdurun korunmasını ve uzlaşma fırsatını ön plana çıkarır. Kamu görevlilerine yönelik hakaretlerde ise kamu yararı gereği farklı bir uygulama söz konusudur. Yargıtay kararları, şikayet hakkının kapsamı, şikayetten vazgeçme ve uzlaştırma süreçlerinde usule uygun hareket edilmesinin önemini açıkça göstermektedir. Bu nedenle hakaret suçlarında mağdur, sanık ve ilgili makamların hak ve yükümlülükleri iyi bilinmelidir.