Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373. maddesi, Yargıtay’ın bozma kararı sonrası mahkemelerin izlemesi gereken yolu belirler. Bozmaya uyma veya direnme süreçleri, hem tarafların hak arama yolları hem de yargı sisteminin işleyişi açısından büyük önem taşır. Bu süreçte, ilk derece ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay arasındaki karar ilişkileri, davaların hızlı ve etkin şekilde sonuçlanmasına katkı sağlar. HMK 373, bozma kararına uyulması veya direnilmesi halinde izlenecek prosedürü ayrıntılı olarak düzenler. Bu sayede, taraflar hangi aşamada hangi kanun yoluna başvurabileceklerini bilirler. Yargıtay’ın emsal kararları da uygulamada karşılaşılan sorunlara açıklık getirir. Özellikle bozma sonrası verilen yeni kararların hangi mahkemede denetleneceği, istinaf ve temyiz yollarının nasıl işletileceği gibi konular, bu madde kapsamında değerlendirilir. Bu yazıda, HMK 373 kapsamında bozmaya uyma ve direnme süreçlerini, Yargıtay kararları ışığında örneklerle ele alacağız.

Bozmaya Uyma ve Kanun Yolu Seçimi

Yargıtay’ın bozma kararı sonrası mahkemeler, bozmaya uyma veya direnme seçeneklerinden birini tercih edebilir. Bozmaya uyma, mahkemenin Yargıtay’ın belirttiği hukuki görüşe uygun şekilde yeni bir karar vermesi anlamına gelir. HMK 373/4’e göre, bozmaya uygun olarak verilen bu yeni karara karşı doğrudan temyiz yoluna başvurulabilir. Bu aşamada istinaf yoluna başvurmak mümkün değildir. Bu düzenleme, gereksiz zaman kaybını önler ve çelişkili kararların önüne geçer. Örneğin, bir taşınmaz satışına ilişkin davada Yargıtay, eksik inceleme nedeniyle kararı bozarsa ve ilk derece mahkemesi bozmaya uyarak yeni bir karar verirse, bu karara karşı sadece temyiz başvurusu yapılabilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2018/4822 Esas, 2018/8091 Karar sayılı kararında da açıklandığı gibi, bozma sonrası verilen kararlar tekrar Yargıtay denetimine tabidir ve istinaf yolu kapalıdır. Günlük hayatta, bir kira uyuşmazlığında ilk derece mahkemesi Yargıtay’ın bozma gerekçesine uygun yeni bir hüküm kurduğunda, taraflar istinaf yerine temyiz yolunu kullanmalıdır.

Direnme Kararı ve Yargıtay Genel Kurulu

Mahkemeler, Yargıtay’ın bozma kararına uymak zorunda değildir; bozma gerekçesine katılmıyorlarsa direnme kararı verebilirler. HMK 373/5’e göre, direnme kararı verildiğinde, bu kararın temyizi halinde inceleme öncelikle bozma kararını veren Yargıtay dairesinde yapılır. Eğer daire direnme kararını yerinde bulmazsa, dosya Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na gönderilir. Genel Kurulun verdiği karar ise bağlayıcıdır ve mahkemeler bu karara uymak zorundadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 2016/14807 Esas, 2017/4074 Karar sayılı kararında, bozma sonrası verilen direnme kararının nasıl inceleneceği ve Genel Kurulun rolü açıkça gösterilmiştir. Pratikte, bir marka hakkı davasında ilk derece mahkemesi Yargıtay’ın bozma gerekçesine katılmaz ve eski kararında ısrar ederse, nihai inceleme Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nda yapılır. Böylece, yargı kararlarında birliğin sağlanması amaçlanır.

Yargıtay Kararları Işığında Uygulama

HMK 373 uygulamasında Yargıtay’ın verdiği kararlar yol gösterici niteliktedir. Örneğin, Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 2018/406 Esas, 2018/7889 Karar sayılı ilamında, bozma sonrası mahkemenin delil değerlendirmesindeki eksiklikler nedeniyle kararın tekrar bozulması gerektiği vurgulanmıştır. Aynı şekilde, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2017/3778 Esas, 2018/5298 Karar sayılı kararında, istinaf başvurusunun esastan reddi sonrası dosyanın hangi mahkemeye gönderileceği ve temyiz sürecinin nasıl işleyeceği açıklanmıştır. Bu kararlar, bozma sonrası hangi yolun izleneceğini ve hangi mahkemenin görevli olduğunu somutlaştırır. Günlük bir örnek olarak, trafik kazası nedeniyle açılan tazminat davasında, istinaf mahkemesinin kararı Yargıtay tarafından bozulduğunda, dosya tekrar ilgili bölge adliye mahkemesine gönderilir ve süreç HMK 373 hükümlerine uygun şekilde devam eder. Böylece, tarafların hak kaybı yaşamasının önüne geçilmiş olur.

Sonuç: HMK 373, bozma sonrası mahkemelerin hareket tarzını ve kanun yolu seçeneklerini netleştirir. Yargıtay’ın bozma kararına uyulması veya direnilmesi halinde izlenecek prosedürler, hem uygulama birliğini hem de yargılamanın etkinliğini sağlar. Yargıtay’ın emsal kararları, bu süreçte uygulamada karşılaşılan sorunların çözümünde yol göstericidir. Sonuç olarak, bozmaya uyma ve direnme süreçleri, yargılamada adaletin ve hızın sağlanmasına katkı sunar.