Türk Ceza Kanunu’nun 129. maddesi, hakaret suçunda haksız fiil veya karşılıklı hakaret gibi özel durumları düzenler. Bu madde, hakaretin haksız bir fiile tepki olarak ya da karşılıklı olarak işlenmesi halinde cezai sorumluluğun nasıl şekilleneceğini belirler. Uygulamada, taraflar arasındaki hakaretin başlangıcı, haksız fiilin niteliği ve karşılıklı olup olmadığı cezai yaptırımı doğrudan etkiler. Yargıtay kararları, mahkemelerin bu tür olaylarda hangi unsurları göz önünde bulundurması gerektiğini açıkça ortaya koyar. Bu yazıda, TCK 129 kapsamında haksız fiil nedeniyle veya karşılıklı hakaret suçunun ceza indirimine etkisi, uygulamadaki örnekler ve içtihatlarla birlikte incelenecektir. Okuyucular, günlük hayatta karşılaşılabilecek tartışmalı hakaret olaylarında hukuki sürecin nasıl ilerlediğini ve mahkemelerin hangi durumlarda ceza indirimi ya da ceza vermeme kararı verdiğini öğrenebileceklerdir.

Haksız Fiile Tepki Olarak Hakaret

TCK 129’un ilk fıkrası, hakaretin bir haksız fiile tepki olarak işlenmesi durumunda uygulanır. Bu durumda mahkeme, hakaret eden kişinin cezasını üçte birine kadar indirebilir veya tamamen ceza vermeyebilir. Burada önemli olan, mağdurun kendi haksız davranışıyla hakarete neden olmasıdır. Haksız fiilin ağırlığı ve olayın gelişimi, hâkimin takdirini etkiler. Örneğin, bir iş yerinde bir çalışan, diğerine sürekli küçük düşürücü sözler söylediğinde, mağdur olan kişi buna hakaretle karşılık verirse, mahkeme bu tepkinin haksız fiile karşı oluştuğunu kabul edebilir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2020/12007 E., 2021/3799 K. sayılı kararında, “defol git” gibi kaba sözlerin hakaret suçu oluşturmadığı, ancak haksız fiil olarak değerlendirilip ceza indirimi yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 2018/6235 E., 2018/14582 K. kararında, hakaretin indirimden yararlanabilmesi için haksız fiili gerçekleştiren kişiye yöneltilmiş olması gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle, olayın tarafları ve fiilin kime yönelik olduğu dikkatle incelenmelidir. Pratikte, birisi size haksız şekilde bağırırsa ve siz de bu kişiye hakaret ederseniz, hâkim cezanızda indirim yapabilir veya ceza vermeyebilir.

Karşılıklı Hakaret Durumunda Ceza Takdiri

TCK 129’un üçüncü fıkrası, hakaretin karşılıklı olarak işlenmesi halinde uygulanır. Bu durumda, mahkeme taraflardan her ikisi veya biri hakkında cezada indirim yapabilir ya da tamamen ceza vermeyebilir. Olayın çıkış nedeni ve gelişimi, ceza takdirinde önemli rol oynar. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2020/15827 E., 2021/18958 K. kararında, hakaretin ilk olarak kim tarafından başlatıldığının belirlenmesi gerektiği, karşılıklı hakarette ise cezada indirim yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, tanık anlatımlarında çelişki varsa, mahkemenin hangi beyana neden üstünlük tanıdığını gerekçeli şekilde açıklaması gerekir (Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2016/8416 E., 2018/7518 K.). Örneğin, iki komşu arasında çıkan tartışmada her iki taraf da birbirine hakaret ettiğinde, mahkeme olayın detaylarını inceler ve gerekirse ceza indirimi uygular. Ancak, taraflardan biri hakarete ilk başlayan ise, cezada indirim oranı değişebilir. Bu gibi durumlarda, olayın başlama şekli ve tarafların davranışları dikkatle değerlendirilir.

Kasten Yaralama ve Hakaret Suçlarının Birlikte Değerlendirilmesi

TCK 129’un ikinci fıkrası, hakaretin kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde geçerlidir. Bu durumda, hakaret eden kişiye ceza verilmez. Yani, bir kişi kendisine karşı kasten yaralama eylemi gerçekleştiren kişiye hakaret ederse, cezai sorumluluğu ortadan kalkar. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2016/5680 E., 2017/3721 K. sayılı kararında, yaralama eylemine tepki olarak hakaret edildiğinde TCK 129/2’nin uygulanması gerektiği belirtilmiştir. Günlük hayatta, bir kişi kavga sırasında kasten yaralanırsa ve saldırgana hakaret ederse, mahkeme hakaret nedeniyle ceza vermez. Ancak, hakaret başka bir kişiye yönelirse bu koruma uygulanmaz. Ayrıca, Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 2015/29185 E., 2016/13551 K. kararında, olayın başlangıcı ve tarafların davranışları dikkate alınarak haksız tahrik ve hakaret hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Pratikte, birisi size kasten zarar verdikten sonra ona hakaret ederseniz, bu durumda ceza almazsınız.

Sonuç: TCK 129, hakaret suçunda haksız fiil ve karşılıklı hakaret durumlarında ceza indirimini veya cezasızlığı mümkün kılar. Yargıtay kararları, olayın başlama şekli, tarafların davranışları ve hakaretin kime yöneltildiği gibi unsurlara dikkat edilmesi gerektiğini ortaya koyar. Uygulamada, her olayın kendi koşulları değerlendirilir ve hâkim takdir yetkisini kullanarak adil bir karar verir. Bu düzenleme, toplumsal ilişkilerde karşılıklı tepkilerin hukuki sınırlar içinde değerlendirilmesini sağlar.