Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 293. maddesi, tarafların dava konusu olayla ilgili uzman görüşü alabilmesine olanak tanır. Bu düzenleme, özellikle teknik veya bilimsel bilgi gerektiren davalarda büyük önem taşır. Uzman görüşü, mahkemeye sunulan iddia ve savunmaların güçlendirilmesinde önemli bir rol oynar. Ancak uzman görüşü ile bilirkişilik kavramları birbirinden farklıdır. Taraflar uzman görüşünü kendi inisiyatifleriyle alırken, bilirkişi ataması mahkeme tarafından yapılır. Yargıtay kararları da, uzman görüşünün yargılamadaki yerini ve önemini açıkça ortaya koyar. Bu yazıda, HMK 293. madde kapsamında uzman görüşünün hukuki çerçevesi, uygulama örnekleri ve Yargıtay içtihatları incelenecektir.

Uzman Görüşünün Hukuki Niteliği

Uzman görüşü, tarafların dava konusu ile ilgili bilimsel nitelikte rapor almasını ifade eder. HMK 293, taraflara uzmanından bilimsel mütalaa alma hakkı tanır. Ancak bu nedenle yargılama süresi uzatılamaz ve ek süre talep edilemez. Mahkeme, dosyaya sunulan uzman görüşünü serbestçe değerlendirir ve bu görüşle bağlı değildir. Uzman görüşü, yargılamada delil olarak dikkate alınır ancak bilirkişi raporu ile aynı hukuki statüye sahip değildir. Bilirkişi mahkeme tarafından atanır ve tarafsızlık esastır; uzman görüşünde ise taraflar kendi seçtikleri uzmanlardan görüş alır. Pratikte, bir inşaat davasında davacı taraf, teknik bir konuda üniversite öğretim üyesinden bilimsel rapor alarak iddiasını güçlendirebilir. Mahkeme, bu raporu deliller arasında değerlendirir fakat mutlak olarak kabul etmek zorunda değildir. Böylece, tarafların teknik bilgiye dayalı iddiaları daha güçlü bir şekilde sunulmuş olur.

Uzman Kişinin Mahkemede Dinlenmesi

Tarafların sunduğu uzman görüşünü hazırlayan kişi, mahkemece dinlenebilir. Bu, hem tarafların talebiyle hem de hâkimin re’sen kararıyla mümkündür. Uzman kişi duruşmaya çağrıldığında, hem hâkim hem de taraflar sorular yöneltebilir. Eğer uzman kişi geçerli bir mazeret olmadan duruşmaya gelmezse, hazırladığı rapor mahkemece dikkate alınmaz. Bu düzenleme, raporun içeriğinden şüphe duyulması veya açıklama gerektiren bir durum olması halinde, doğrudan uzman kişiden bilgi alınmasını sağlar. Örneğin, bir makine arızası nedeniyle açılan davada, tarafın aldığı uzman görüşündeki teknik terimler hâkim tarafından yeterince anlaşılamayabilir. Bu durumda uzman kişi mahkemede dinlenerek, raporun detaylarını ve gerekçelerini açıklayabilir. Böylece, yargılamada teknik konular daha net şekilde aydınlatılır ve adil karar verilmesi sağlanır.

Yargıtay Kararlarında Uzman Görüşünün Değeri

Yargıtay kararları, uzman görüşünün yargılamadaki delil niteliğini ve değerlendirilme şeklini açıkça ortaya koyar. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin 2017/1381 sayılı kararında, üniversite öğretim üyelerinden alınan bilimsel raporun uzman görüşü sayılacağı belirtilmiştir. Mahkeme, uzman görüşü ile bağlı değildir; ancak dosyadaki tüm delillerle birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bir başka örnekte, inşaat sözleşmesinden doğan bir davada farklı uzman görüşleri ve bilirkişi raporları arasında çelişki olduğunda, mahkemenin gerekirse yeni bir teknik bilirkişi kurulundan rapor alması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, kadastro davalarında da, uzman görüşü alınması ve bu kişilerin dinlenmesi, tapu kayıtlarının ve zilyetliğin doğru değerlendirilmesi açısından önemli görülmüştür. Pratikte, bir taşınmaz sınırı uyuşmazlığında tarafların aldığı uzman görüşleri, mahkeme tarafından detaylı şekilde incelenir ve karar verilirken göz önünde bulundurulur. Böylece, teknik ve hukuki değerlendirme birlikte yapılır ve adaletin sağlanması kolaylaşır.

Sonuç: HMK 293. madde, taraflara teknik ve bilimsel konularda uzman görüşü alma imkânı tanıyarak yargılamanın daha sağlıklı yürütülmesini amaçlar. Uzman görüşü, delil olarak mahkemeye sunulur ve hâkim tarafından serbestçe değerlendirilir. Yargıtay içtihatları da, uzman görüşünün yargılamadaki önemini ve değerlendirilme esaslarını ortaya koyar. Sonuç olarak, uzman görüşü hem taraflar hem de mahkemeler için yargılamanın adil ve doğru şekilde yürütülmesine katkı sağlar.