6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 101. maddesi, eski hâle getirme taleplerinde ortaya çıkan yargılama giderlerinin hangi tarafa yükletileceğini düzenler. Bu düzenleme, taraflar arasındaki mali sorumluluğun adil şekilde paylaştırılmasını hedefler. Özellikle eski hâle getirme başvurusu sırasında yapılan masrafların kimin tarafından karşılanacağı, uygulamada sıkça tartışma konusu olur. HMK madde 101, temel olarak bu giderlerin başvuruda bulunan tarafa ait olduğunu belirtir. Ancak karşı tarafın kötü niyetli veya asılsız itirazları nedeniyle masrafların artması halinde, hâkim giderlerin tamamını veya bir kısmını karşı tarafa yükleyebilir. Bu sayede, taraflar arasında gereksiz yere masraf çıkmasının önüne geçilmesi amaçlanır. Gündelik hayatta sıkça karşılaşılan bu durumlar, Yargıtay kararları ile de şekillenir ve uygulamada rehberlik eder.

Eski Hâle Getirme Giderlerinin Paylaşımı

HMK madde 101’e göre, eski hâle getirme talebinde bulunan taraf, bu süreçte ortaya çıkan tüm giderlerden sorumludur. Yani, başvuru harcı, posta ve tebligat masrafları gibi yargılama giderleri başvuru sahibi tarafından ödenir. Bu kural, sürecin kötüye kullanılmasını engellemek ve gereksiz başvuruların önüne geçmek için getirilmiştir. Örneğin, bir davalı, süreyi kaçırdığı için eski hâle getirme talebinde bulunduğunda, başvuru için gereken tüm masrafları kendisi karşılar. Bu uygulama, davaların gereksiz yere uzamasını ve diğer tarafın mağdur edilmesini önler. Ancak, HMK 101’de yer alan istisna ile, karşı taraf asılsız veya kötü niyetli itirazlarda bulunursa, hâkim giderlerin tümünü veya bir kısmını bu tarafa yükleyebilir. Böylece, dürüstlük kuralına aykırı davranışların önüne geçilmiş olur. Pratikte, bir davalı eski hâle getirme talebine karşı gerçeğe aykırı savunmalar yaparsa ve bu nedenle ek masraflar doğarsa, mahkeme bu masrafları karşı tarafa yükleyebilir. Bu düzenleme, tarafların hakkaniyete uygun davranmasını teşvik eder.

Yargıtay’ın Eski Hâle Getirme Giderleri Konusundaki Yaklaşımı

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2016/18369 esas, 2017/35 karar sayılı ve 3.01.2017 tarihli kararında, eski hâle getirme talebiyle ilgili önemli bir değerlendirme yapılmıştır. Kararda, davalılar, vekillerinin gerekçeli kararı tebliğ aldıktan sonra kendilerini bilgilendirmediğini ileri sürerek eski hâle getirme talebinde bulunmuşlardır. Yargıtay, vekil ile asil arasındaki iç ilişkiyi dikkate alarak, vekilin temyiz başvurusunda bulunmamasının eski hâle getirme nedeni olamayacağını vurgulamıştır. Dolayısıyla, başvurunun reddine karar verilmiş ve yargılama giderleri başvuru sahiplerine yüklenmiştir. Bu karar, HMK 101’in uygulanmasında yargılama giderlerinin hangi hallerde başvuru sahibine, hangi hallerde karşı tarafa yükletileceği konusunda önemli bir içtihat oluşturur. Pratikte, bir taraf vekilinin sorumluluğunu yerine getirmemesi, diğer tarafı veya mahkemeyi ilgilendirmediği için, eski hâle getirme giderleri talepte bulunan tarafa yüklenir. Yargıtay, bu yaklaşımıyla HMK’nın amacına uygun bir uygulama sergilemiştir.

Günlük Hayatta Eski Hâle Getirme Giderlerine Dair Uygulamalar

Eski hâle getirme, çoğunlukla süresi içinde yapılmayan bir işlemin sonradan yerine getirilebilmesi için başvurulan bir yoldur. Bu tür başvurularda, başvuru sahibinin karşılaması gereken çeşitli masraflar ortaya çıkar. Örneğin, bir vatandaş mahkemede verilen bir kararı süresi içinde temyiz edememiş ve bunun kendi hatasından kaynaklandığını fark etmiştir. Eski hâle getirme talebiyle başvurduğunda, tüm yargılama giderlerini kendisi öder. Ancak karşı taraf, bu başvuruya gerçeğe aykırı beyanlarla itiraz ederek süreci uzatırsa, mahkeme bu ek giderleri karşı tarafa yükleyebilir. Böylece, adil bir mali sorumluluk dağılımı sağlanır. Bu uygulama, özellikle taraflar arasında gereksiz masraf çıkmasını önler ve yargılama sürecinin hakkaniyetli yürütülmesine katkı sunar. Gündelik hayatta, örneğin bir tapu davasında eski hâle getirme başvurusu yapıldığında, başvuru masrafları başvuru sahibine aittir. Ancak, karşı taraf asılsız savunmalarla süreci uzatırsa, mahkeme ek masrafları ona yükleyebilir. Böylece, kötü niyetli davranışların önüne geçilmiş olur.

Sonuç: HMK madde 101, eski hâle getirme taleplerinde giderlerin adil ve dengeli bir şekilde paylaştırılmasını sağlar. Esas olarak masraflar başvuru sahibine ait olsa da, karşı tarafın kötü niyetli davranışları halinde mahkeme giderleri ona yükleyebilir. Yargıtay kararları da bu uygulamayı destekler niteliktedir. Gündelik hayatta, bu düzenleme sayesinde gereksiz masrafların önüne geçilir ve taraflar arasında hakkaniyet sağlanır.