6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 3. maddesi, ölüm veya vücut bütünlüğünün yitirilmesinden doğan zararların tazmini davalarında görevli mahkemeyi belirler. Bu tür davalar, hem mağdurlar hem de yakınları açısından büyük önem taşır. Görevli mahkemenin doğru tespiti, yargılamanın sağlıklı yürütülmesini sağlar. Ayrıca, davaların yığılması ve objektif dava birleşmesi gibi usul kuralları, hak arama özgürlüğünün etkin kullanılmasında belirleyicidir. Bu yazıda, HMK madde 3’ün uygulanması, dava çeşitlerinde görevli mahkemenin nasıl belirlendiği ve konuya ilişkin Yargıtay içtihatlarının pratik sonuçları incelenecektir. Böylece, hem hukukçular hem de hak sahipleri için dava açmadan önce bilinmesi gereken temel noktalar anlaşılır şekilde sunulacaktır.

Görevli Mahkemenin Belirlenmesinde HMK Madde 3

HMK’nın 3. maddesi, ölüm veya vücut bütünlüğünün kaybından kaynaklanan tazminat davalarında görevli mahkemeyi açıkça düzenler. Ancak, bu madde Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilmiş ve uygulama pratiği değişmiştir. Yine de, dava konularının değer veya tutarlarının toplamı esas alınarak görevli mahkemenin belirlenmesi prensibi devam etmektedir. Özellikle objektif dava birleşmesinde, yani birden fazla talebin aynı davada ileri sürülmesinde toplam değer üzerinden değerlendirme yapılır. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi’nin 2017/5289 sayılı kararında, dava dilekçesinde taşınmazın ada, pafta ve parsel bilgilerinin eksikliği nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir. Bu örnek, görevli mahkemenin belirlenmesinde dava dilekçesinin içeriğinin ne kadar önemli olduğunu gösterir. Günlük hayattan örnek vermek gerekirse; bir trafik kazasında hem yaralanan kişi hem de yakınları tazminat talebinde bulunmak isterse, bu taleplerin toplam değeri görevli mahkemeyi belirleyecektir. Eğer toplam değer asliye hukuk mahkemesinin görev sınırını aşıyorsa, dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Dava Çeşitleri ve Yığılmasında Görev

Dava çeşitleri arasında özellikle kümülatif dava yığılması, HMK madde 3’te öne çıkar. Birden fazla talebin aynı dava dosyasında birleştirilmesi halinde, görevli mahkeme toplam dava değerine göre tespit edilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2016/21951 sayılı kararında, kısmi dava ile açılan ve daha sonra ıslah edilen taleplerin hangi davalıya ne kadar yöneltildiği önem kazanmıştır. Mahkeme, davacıdan açıklama istemiş ve taleplerin netleştirilmesiyle hüküm kurulmuştur. Pratik bir örnek olarak, iş kazasında hem maddi hem manevi tazminat isteyen bir işçi düşünelim. İşçi hem kendi zararlarını hem de ailesinin taleplerini aynı dava dosyasında sunarsa, toplam talep miktarı görevli mahkemeyi belirleyecektir. Bu noktada, dava dilekçesinin açık ve eksiksiz hazırlanması davanın reddedilmemesi için gereklidir.

Yargıtay Kararlarında Görev ve Usul Hataları

Yargıtay kararları, görevli mahkeme ve usul eksiklikleri konusunda yol göstericidir. HMK 3. maddeye ilişkin verilen kararlarda, genellikle dava dilekçesindeki eksiklikler, değer gösterilmemesi veya taleplerin açıkça belirtilmemesi nedeniyle davalar reddedilmiştir. Örneğin, Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 2017/3186 sayılı kararında, ecrimisil davasında temyiz sınırının altında kalan miktar için temyiz hakkı olmadığına karar verilmiştir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2017/1149 sayılı kararında ise, taşınmazın aynına ilişkin olmayan kararların kesinleşmeden icraya konulabileceği vurgulanmıştır. Günlük hayattan bir örnek; bir kişi, birden fazla kişiden farklı miktarlarda tazminat talep ederse ve bu miktarlar açıkça belirtilmezse, mahkeme açıklama ister. Eğer eksiklik tamamlanmazsa, dava reddedilir veya eksik kalan kısım için hüküm kurulmaz. Bu da davacıların hak kaybı yaşamaması için usul kurallarına titizlikle uyması gerektiğini gösterir.

Sonuç: Ölüm veya vücut bütünlüğünün yitirilmesinden doğan zararların tazmini davalarında, görevli mahkemenin doğru tespiti ve dava dilekçesinin eksiksiz hazırlanması hayati önem taşır. Yargıtay kararları, dava konusunun ve değerinin açıkça belirtilmemesi halinde davanın reddedilebileceğini göstermektedir. Davaların yığılması halinde toplam değer esas alınır ve her talebin net şekilde belirtilmesi gerekir. Bu nedenle, dava açmadan önce usul kurallarına dikkat etmek ve gerekirse uzman desteği almak, hak kaybının önüne geçecektir.