Yargılama giderleri, bir davanın açılmasından sonuçlanmasına kadar geçen süreçte ortaya çıkan ve tarafların karşılamak zorunda olduğu masrafları ifade eder. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 323. maddesi, bu giderlerin nelerden oluştuğunu ayrıntılı şekilde belirlemiştir. Mahkemede görülen davalarda, harçlardan posta giderlerine, bilirkişi ücretinden vekalet ücretine kadar birçok kalem yargılama gideri kapsamına girer. Yargıtay kararlarında da bu masrafların hangi koşullarda, kimden ve ne şekilde tahsil edileceği açıkça ortaya konmuştur. Özellikle vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin paylaşımı konusunda verilen kararlar, uygulamada sıkça karşılaşılan sorunların çözümünde yol göstericidir. Bu yazıda, HMK 323. madde çerçevesinde yargılama giderlerinin kapsamı ve Yargıtay’ın konuya ilişkin önemli kararları günlük yaşamdan örneklerle ele alınacaktır.

Yargılama giderlerinin kapsamı ve kalemleri

HMK 323. maddeye göre yargılama giderleri; başvuru, karar ve ilam harçlarından, posta ve tebligat giderlerine kadar geniş bir yelpazede sıralanmıştır. Dosya ve evrak masrafları, geçici hukuki koruma tedbirleri, protesto, ihbar, ihtarname ve vekaletname düzenlenmesi giderleri de bu kapsamda değerlendirilir. Keşif giderleri ile tanık ve bilirkişiye ödenen ücretler de yargılama giderlerine dahildir. Resmi dairelerden alınan belgeler için ödenen harç, vergi ve ücretler, tarafların mahkemeye gelmeleri için yapılan yol, konaklama ve gündelik ödemeleri de masraf kalemleri arasında yer alır. Vekille takip edilen davalarda, kanun gereği takdir edilen vekalet ücreti de yargılama gideri olarak hükmedilir. Ayrıca, yargılama sırasında ortaya çıkan diğer tüm masraflar da bu kapsama girer.

Günlük hayattan bir örnek vermek gerekirse, bir boşanma davasında davacı taraf mahkemeye başvurduğunda başvuru harcı, duruşmalara katılan tanıklar için ödenen ücretler ve bilirkişi raporu için yapılan ödemeler yargılama giderleri içinde yer alır. Dava vekille takip ediliyorsa, mahkeme kararında davanın sonucuna göre karşı taraftan vekalet ücreti de talep edilebilir. Tüm bu kalemler, HMK 323 kapsamında yargılama gideri olarak sayılır ve mahkeme kararında ayrıntılı şekilde gösterilmelidir.

Yargıtay kararlarında yargılama giderlerinin değerlendirilmesi

Yargıtay, HMK 323’ün uygulamasına ilişkin birçok içtihat oluşturmuştur. Kararlarda, yargılama giderlerinin doğru şekilde hesaplanması ve taraflara adil biçimde yükletilmesi üzerinde durulmuştur. Örneğin, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2016/24092 Esas, 2018/10547 Karar sayılı kararında, vekalet ücretinin de yargılama gideri olduğu ve davanın kabulü halinde davacı lehine vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 2018/2272 Esas, 2018/11407 Karar sayılı kararında ise, davanın bir kısmı reddedildiğinde, bu kısım için davalı lehine vekalet ücreti ve masraflarının belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Pratik bir örnek olarak, bir miras davasında davacının bazı taleplerinin kabul edilip bazılarının reddedilmesi halinde, kabul edilen kısım için davacı lehine, reddedilen kısım için ise davalı lehine yargılama giderleri ve vekalet ücretine hükmedilir. Yargıtay’ın bu yöndeki kararları, mahkemelerin yargılama giderlerini adil ve kanuna uygun şekilde paylaştırmasını sağlamaktadır. Özellikle vekalet ücretinin, sadece vekille temsil edilen taraflar lehine hükmedilebileceği de içtihatlarda açıkça ortaya konmuştur.

Yargılama giderlerinin paylaşımı ve uygulamadaki sorunlar

HMK 326. maddeye göre, yargılama giderleri kural olarak davayı kaybeden taraftan tahsil edilir. Ancak davanın kısmen kabul, kısmen ret ile sonuçlandığı durumlarda, giderler tarafların haklılık oranına göre paylaştırılır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2017/2293 Esas, 2017/5548 Karar sayılı kararında, kısmen kabul-kısmen ret kararlarında, her iki tarafın da kendi haklılık oranına göre yargılama giderlerinden ve vekalet ücretinden sorumlu olacağını belirtmiştir. Aynı şekilde, davacının vekille temsil edilmediği bir davada, lehine vekalet ücretine hükmedilmesi usul ve yasaya aykırı kabul edilmiştir.

Günlük hayattan örnek vermek gerekirse, işçilik alacağı davasında işçi taleplerinin bir kısmı kabul edilip bir kısmı reddedilirse, kabul edilen kısım için işveren, reddedilen kısım için ise işçi yargılama giderlerinden ve vekalet ücretinden sorumlu olur. Mahkemeler, Yargıtay kararlarını dikkate alarak yargılama giderlerini ayrıntılı şekilde hüküm altına almak zorundadır. Böylece, taraflar arasında masraf paylaşımında adalet sağlanmış olur ve gereksiz masraf yükü önlenir.

Sonuç: HMK 323. madde, yargılama giderlerinin kapsamını ayrıntılı olarak belirlemiş ve uygulamada karşılaşılan sorunların çözümüne ışık tutmuştur. Yargıtay kararları ise, bu giderlerin hangi koşullarda ve ne şekilde taraflara yükletileceği konusunda yol gösterici niteliktedir. Özellikle vekalet ücreti ve masraf paylaşımı konularında verilen kararlar, uygulamada adaletin sağlanmasına önemli katkı sunmaktadır. Her davada, yargılama giderlerinin doğru hesaplanması ve adil şekilde paylaşılması, hem taraflar açısından hem de yargı sistemi için büyük önem taşır.