Yoksulluk nafakası, boşanma sürecinin en çok merak edilen hukuki konularından biridir. Türk Medeni Kanunu’na göre boşanma sonrası yoksulluğa düşecek tarafın korunmasını amaçlar. Ancak hangi şartlarda, kimlerin bu haktan yararlanabileceği ve nafakanın nasıl hesaplanacağı konusunda çeşitli Yargıtay kararları yol göstericidir. Bu yazıda, yoksulluk nafakası şartlarını, uygulamadaki örneklerle birlikte inceliyoruz. Ayrıca, nafakanın süresi, arttırılması ve kaldırılması gibi konulara da değiniyoruz. Konuyu daha iyi anlamak için hem kanuni düzenlemeleri hem de Yargıtay’ın içtihatlarını göz önünde bulundurmak büyük önem taşır. Günlük yaşamda karşılaşılan örneklerle birlikte, yoksulluk nafakasının pratikte nasıl uygulandığını ayrıntılı şekilde ele alacağız.

Yoksulluk nafakası koşulları ve başvuru usulü

Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan ve diğer eşten daha ağır kusurlu olmayan tarafa bağlanır. Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesine göre, nafaka talep edenin, boşanma yüzünden geçimini sağlayamayacak durumda olması gerekir. Bu noktada yoksulluk, sadece temel ihtiyaçların karşılanamaması anlamına gelmez. Yargıtay içtihatlarına göre, yeme, barınma, sağlık, ulaşım, eğitim gibi giderleri karşılayacak düzeyde geliri olmayanlar yoksul sayılır.

Nafaka, boşanma davası sırasında talep edilebileceği gibi, karar kesinleştikten sonra bir yıl içinde de bağımsız dava yoluyla istenebilir. Bu davalar nafaka alacaklısının yerleşim yeri aile mahkemesinde açılır. Hakim, yoksulluk nafakasına re’sen karar veremez; mutlaka talep gerekir. Ayrıca, boşanma davasında maddi veya manevi tazminat alan eş, şartlar oluştuysa yoksulluk nafakası da alabilir. Nafaka şahsa bağlı bir hak olup, önceden feragat edilmesi kesin sonuç doğurmaz.

Günlük yaşamdan bir örnek vermek gerekirse, evliliği sona eren ve çalışmayan bir kadın, boşanma yüzünden geçimini sağlayamıyorsa yoksulluk nafakası talep edebilir. Aynı şekilde, gelir düzeyi düşük olan bir erkek de gerekli şartlar oluşursa nafaka isteyebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2020/1070 sayılı kararında da, çalışmayan bir erkeğin nafaka yükümlülüğünden muaf tutulamayacağı vurgulanmıştır.

Yoksulluk nafakasının miktarı, süresi ve sona ermesi

Yoksulluk nafakası, kural olarak süresiz şekilde hükmedilir. Ancak, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölümü, yoksulluğun ortadan kalkması veya alacaklının evliymiş gibi birlikte yaşaması halinde nafaka sona erer. Hakim, nafaka miktarını belirlerken tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını dikkate alır. Asgari ücret düzeyinde gelir elde eden bir kişinin yoksulluk nafakası almasının önünde engel yoktur. Ancak bu durum, nafaka miktarının tespitinde önem taşır. Yargıtay’ın 2018/503 sayılı Hukuk Genel Kurulu kararında da, asgari ücretle çalışan bir kadının yoksulluk nafakası alabileceği belirtilmiştir.

Nafakanın miktarı, tarafların gelirlerinde olağanüstü bir değişiklik olmadıkça, TÜİK’in ÜFE oranında arttırılabilir. Hakim, ileriki yıllarda nafakanın hangi oranda artırılacağını da kararında belirtebilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2016/12167 sayılı kararında, nafaka miktarının ekonomik göstergelere göre güncellenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Pratikte, boşanma sonrası gelir düzeyi düşük kalan bir eş, yıllar içinde artan yaşam maliyetleri nedeniyle nafakanın arttırılması için mahkemeye başvurabilir.

Nafaka alacaklısı, örneğin asgari ücretle çalışan ve başka bir geliri olmayan bir kadın, yeni bir iş bulup yüksek gelir elde ederse, nafaka borçlusu nafakanın kaldırılması için dava açabilir. Ancak, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2017/8914 sayılı kararında belirtildiği gibi, asgari ücretin üzerinde gelir elde edilmesi dahi yoksulluk nafakasını tamamen ortadan kaldırmaz; miktarının yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Kusur, gelir durumu ve nafaka taleplerinde Yargıtay kararları

Yoksulluk nafakası talebinde bulunabilmek için, talep eden tarafın diğer eşten daha ağır kusurlu olmaması gerekir. Eşit kusur ya da karşı tarafın hiç kusurunun olmaması durumunda dahi, yoksulluk nafakası bağlanabilir. Ancak, ağır kusurlu olan eşin nafaka talebi reddedilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2014/24491 sayılı kararında, boşanmaya sebep olan olaylarda ağır kusurlu olan kadının nafaka talebinin reddedilmesi gerektiği açıkça belirtilmiştir.

Gelir durumu ise, nafaka miktarının belirlenmesinde önemli bir kriterdir. Asgari ücretle çalışan tarafın yoksulluk nafakası talebinin reddedilmesi için karşı tarafın da benzer gelir düzeyinde olması gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2016/10813 sayılı kararında, iki tarafın da asgari ücretle çalıştığı durumda nafaka talebinin reddi gerektiği belirtilmiştir.

Günlük hayattan bir örnekle açıklamak gerekirse, boşanma sonrası hem kadın hem erkek asgari ücretle çalışıyorsa, kadının yoksulluk nafakası talebi kabul edilmez. Fakat, kadın işini kendi isteğiyle bırakırsa ve yeniden çalışmıyorsa, nafaka talebi yine reddedilebilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2022/7675 E., 2022/7457 K.). Buna karşılık, asgari ücretin biraz üzerinde geliri olan bir eşin talebinde ise mahkeme, yoksulluk kavramını daha geniş değerlendirip nafakaya hükmedebilir. Son olarak, boşanma davası kesinleşmeden açılan nafaka davası ise usulden reddedilir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2017/3735).

Sonuç: Yoksulluk nafakası, boşanma sonrası mağduriyetin önlenmesi için önemli bir hukuki korumadır. Nafaka talebinde bulunmak isteyenlerin, kanunda ve Yargıtay kararlarında belirtilen şartları dikkatlice incelemesi gerekir. Kusur durumu, gelir seviyesi ve somut olayın özellikleri, nafaka miktarı ve süresi üzerinde doğrudan etkilidir. Uygulamada, her dosya kendi içinde değerlendirilir ve yargı kararları ışığında adil çözümler üretilir. Bu nedenle, yoksulluk nafakası konusunda bilgi sahibi olmak, hak kayıplarının önüne geçmek için oldukça önemlidir.