İtirazın iptali davası, icra takibine borçlu tarafından yapılan itirazın kaldırılması için açılan ve İcra ve İflas Kanunu’nun 67. maddesinde düzenlenen özel bir dava türüdür. Bu dava ile alacaklı, borçlunun itirazının haksız olduğunu mahkemede ispat ederek takibin devamını sağlamayı hedefler. Özellikle ilamsız takiplerde, borçlu ödeme emrine süresi içinde itiraz ettiğinde, takip durur. Alacaklı ise itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemelerde itirazın iptali davası açarak, alacağının varlığını ispat etmek zorundadır. Dava sonucunda mahkeme, itirazın haklı olup olmadığını değerlendirir ve karar verir. İtirazın iptali davası, günlük hayatta sıkça karşılaşılan borç-alacak ilişkilerinde, özellikle ticari hayatta ve hizmet sözleşmelerinde önemli bir başvuru yoludur. Bu yazıda, itirazın iptali davasının açılma şartları, süresi, yargılama usulü, görevli mahkeme ve davanın sonuçları uygulama örnekleriyle birlikte açıklanacaktır.

Itirazın İptali Davasının Şartları ve Süresi

İtirazın iptali davası açılabilmesi için bazı yasal koşulların gerçekleşmesi gerekir. Bunlar; ilamsız takip yapılmış olması, borçlunun ödeme emrine süresi içinde itiraz etmesi ve itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurulmasıdır (İİK m.67). Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve mahkeme tarafından re’sen dikkate alınır. Bir yıllık süre içinde dava açılmazsa takip düşer, ancak alacaklı genel hükümlere göre alacak davası açabilir. Örneğin; bir şirket, müşterisine sattığı ürünlerin bedelini alamadığı için ilamsız takip başlatır. Borçlu müşteri ödeme emrine itiraz eder ve takip durur. Şirket, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açmazsa, ilamsız takip kendiliğinden düşer. Ancak şirket, zamanaşımı süresi geçmediyse genel mahkemede alacak davası açabilir. Bu nedenle, itirazın iptali davası için bir yıllık süreye dikkat edilmesi büyük önem taşır. Davada, borçlunun icra dosyasında ileri sürdüğü itirazlar dışındaki itirazlarını da cevap süresi içinde ileri sürmesi gerekir. Cevap süresi geçtikten sonra yeni itirazlar ileri sürülemez ve mahkeme bunları kendiliğinden değerlendiremez.

Yargılama Usulü, Mahkeme Görevi ve Tazminatlar

İtirazın iptali davası genel hükümlere tabidir ve takip alacaklısı tarafından, itiraz eden borçluya karşı açılır. Davanın konusu, icra takibine konu edilen alacak olup, alacaklı alacağının varlığını ispatla yükümlüdür. Görevli mahkeme, alacak hakkındaki davanın hangi mahkemeye ait olduğuna göre belirlenir. Örneğin; ticari bir alacak söz konusuysa Asliye Ticaret Mahkemesi, işçilik alacağı ise İş Mahkemesi, tüketici işlemlerinde ise Tüketici Mahkemesi görevlidir. Pratikte, bir inşaat firması taşeronuna yaptığı ödemelerin karşılığını alamaz ve icra takibi başlatır. Taşeron borca itiraz ederse, firma Asliye Ticaret Mahkemesi’nde itirazın iptali davası açar. Dava sonucunda, borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu, asıl alacak miktarının en az yüzde yirmisi oranında icra inkar tazminatına mahkum edilir. Bu tazminat, borçlunun borcu bilerek haksız yere itiraz etmesini önlemeye yönelik bir yaptırımdır. Ancak alacak likit değilse, yani miktarı açıkça belli değilse icra inkar tazminatı uygulanmaz. Alacaklı ise takibinde haksız ve kötü niyetli bulunursa, borçlu talep ederse alacaklıya tazminat yüklenir.

Davada Sonuçlar ve İtirazın Kaldırılmasıyla İlişkisi

İtirazın iptali davası sonucunda mahkeme, ya davanın kabulüne ya da reddine karar verir. Davanın kabulü halinde, duran takip devam eder ve alacaklı haciz isteme hakkı kazanır. Davanın reddi halinde ise takip düşer ve alacaklı aynı alacaktan dolayı yeniden dava açamaz. Pratikte, bir kira borcuna ilişkin ilamsız takipte borçlu itiraz etmişse ve alacaklı bir yıl içinde itirazın iptali davası açıp kazanırsa, alacaklı haciz işlemlerine devam edebilir. Ayrıca, alacaklı dava sırasında talep etmişse ve şartlar oluşmuşsa borçlu, icra inkar tazminatı ödemekle yükümlü olur. İtirazın iptali davası ile itirazın kaldırılması davası arasında önemli bir fark vardır. Eğer alacak, İİK 68 ve 68/a maddelerindeki belgelerle ispatlanabiliyorsa, alacaklı dilerse icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını da talep edebilir. Ancak alacaklı, genel mahkemede itirazın iptali davası açmayı tercih ederse, aynı anda icra mahkemesine başvuramaz. Ayrıca, itirazın iptali davası ıslah yoluyla alacak davasına dönüştürülebilir. Davacı, dava sırasında talebini arttırırsa, arttırılan kısım tahsil davası olarak değerlendirilir, ancak bu durum itirazın iptali davasının niteliğini tamamen değiştirmez.

Sonuç: İtirazın iptali davası, ilamsız icra takibine borçlunun yaptığı itirazın kaldırılması için uygulamada en çok başvurulan yollardan biridir. Alacaklının, bir yıllık hak düşürücü süre içinde davayı açması ve alacağını ispatlaması gerekir. Davanın kabulü ile takip devam eder ve borçlu belirli şartlarda icra inkar tazminatına mahkum edilir. Görevli mahkeme, alacak konusuna göre belirlenir ve yargılama genel hükümlere tabidir. Alacaklı, itirazın iptali davası açmazsa takip düşer ve ancak genel hükümlere göre alacak davası açabilir. Sonuç olarak, bu dava türü alacaklı ve borçlu arasındaki icra takibinde hak kayıplarını önlemede önemli bir rol oynar.